Je hebt een goed gesprek gevoerd, de opname staat op je laptop en de tekst is bijna klaar. Dan begint het echte puzzelen: welke foto’s gebruik je erbij, en van wie zijn die eigenlijk?
Beeldrechten zijn een van de meest onderschatte onderdelen van redactioneel werk. Niet omdat de regels zo ingewikkeld zijn, maar omdat veel schrijvers en redacteuren ze pas opzoeken als het misgaat.
Wat beeldrechten precies inhouden
Een foto is geen vrij goed. Zodra iemand op de ontspanknop drukt, ontstaat er auteursrecht op dat beeld. Dat recht ligt bij de fotograaf, niet bij de persoon op de foto en niet bij de opdrachtgever, tenzij dat contractueel anders is geregeld.
Dit betekent dat je een foto van een interview niet zomaar mag publiceren omdat jij de interviewer was of omdat de geïnterviewde hem zelf heeft aangeleverd. Je hebt toestemming nodig van degene die de foto heeft gemaakt. Dat klinkt logisch, maar in de praktijk gaat het hier regelmatig mis.
Een veelgemaakte vergissing is dat redacteuren denken dat een persoon het recht heeft om foto’s van zichzelf te verspreiden. Dat klopt deels: iemand mag zijn eigen portretrecht uitoefenen en publicatie weigeren. Maar dat geeft hem of haar nog geen toestemming om andermans foto’s te delen of door te sturen voor publicatie.
Hoe je toestemming regelt vóór het gesprek
De makkelijkste manier om gedoe te voorkomen, is door dit vóór het interview te bespreken. Vraag wie de fotograaf is, of die persoon akkoord gaat met publicatie en of er een vergoeding bij hoort. Leg dat vast, al is het maar in een e-mail.
Als je zelf een fotograaf meeneemt, zorg dan dat je de gebruiksrechten in je opdracht hebt staan. Standaard krijg je bij een fotograaf eenmalig gebruiksrecht voor één publicatie. Wil je het beeld ook op sociale media, in een nieuwsbrief of later hergebruiken, dan moet je dat apart afspreken.
Werkt de geïnterviewde voor een organisatie met een eigen fotoarchief? Vraag dan naar de voorwaarden. Veel instellingen leveren persbeelden aan, maar die zijn soms alleen bedoeld voor nieuwsmedia en niet voor blogs of vakpublicaties.
Stockfoto’s als alternatief, maar niet altijd de oplossing
Sommige redacteuren grijpen bij gebrek aan eigen beelden naar stockfoto’s. Dat kan, maar ook daar zitten haken en ogen aan. Gratis platforms zoals Unsplash of Pexels bieden beelden aan onder een licentie die commercieel gebruik toestaat, maar lees altijd de specifieke voorwaarden van elk beeld.
Bij betaalde stockplatforms zoals Getty of Shutterstock koop je een licentie, geen eigendom. Je mag het beeld gebruiken binnen de grenzen van die licentie. Gebruik je het buiten die grenzen, dan kan dat leiden tot een claim. Sommige bureaus hanteren geautomatiseerde systemen die publicaties scannen op ongeoorloofd gebruik.
Een ander nadeel van stockfoto’s bij interviews is dat ze het verhaal verzwakken. Een portret van de echte gesprekspartner geeft het artikel gewicht. Een generieke kantoorscène doet het tegenovergestelde. Als het even kan, investeer je beter in een eigen foto, ook al is dat een eenvoudige smartphonefoto met goede belichting.
Wat je kunt leren van opdrachten buiten je eigen vakgebied
In mijn werk kom ik regelmatig opdrachten tegen waarbij de opdrachtgever zelf beeldmateriaal aanlevert. Dat gaat van productfoto’s tot sfeerbeelden van evenementen. Wat me opvalt, is hoe zorgvuldig sommige sectoren daarmee omgaan.
Een tijdje geleden werkte ik mee aan een stuk over buitenruimtes en leefstijl. De opdrachtgever had beelden aangeleverd van loungesets en terrasinrichting, onder andere van producten bij Dutch Rivièra. De bijgeleverde metadata vermeldde de fotograaf, de datum en de exacte gebruiksrechten per kanaal. Dat is een niveau van zorgvuldigheid dat je in redactionele omgevingen zelden ziet, maar dat je als standaard zou mogen verwachten.
Die ervaring leerde me dat het niet per se meer werk hoeft te zijn om het goed te doen. Het vraagt om een systeem, niet om extra uren.
Portretrecht en toestemming van de geïnterviewde
Naast het auteursrecht van de fotograaf heb je ook te maken met het portretrecht van de afgebeelde persoon. In Nederland geldt dat een portret niet zonder toestemming gepubliceerd mag worden als de afgebeelde persoon daar redelijkerwijs bezwaar tegen kan maken.
Voor interviews is dit doorgaans geen probleem: de geïnterviewde weet dat er een foto gemaakt wordt en stemt impliciet of expliciet in met publicatie. Maar wees voorzichtig met foto’s van derden op de achtergrond, of met beelden die in een andere context zijn gemaakt dan het interview zelf.
Stel dat je een foto gebruikt die de geïnterviewde zelf heeft aangeleverd van een evenement. Op die foto staan ook andere mensen. Die mensen hebben niet ingestemd met publicatie in jouw artikel. Als zij herkenbaar in beeld zijn, heb je in principe hun toestemming nodig, of je moet ze onherkenbaar maken.
Dit klinkt misschien overdreven voor een klein vakblad of een blog, maar claims op het gebied van portretrecht komen voor, ook bij kleinere publicaties.
Veelgestelde vragen over beeldrechten bij interviews
Mag ik een foto gebruiken die de geïnterviewde zelf heeft gemaakt?
Ja, als de geïnterviewde ook de fotograaf is, dan ligt het auteursrecht bij hem of haar. In dat geval heb je toestemming nodig van diezelfde persoon, maar die rollen vallen samen. Leg het toch schriftelijk vast, zodat je later kunt aantonen dat je toestemming had voor publicatie in jouw specifieke medium.
Wat als ik geen fotograaf kan meenemen?
Dan zijn er een paar alternatieven. Je kunt de geïnterviewde vragen of hij of zij zelf een foto aanlevert, inclusief de naam van de fotograaf en een schriftelijke toestemming voor gebruik. Je kunt ook een goede smartphonefoto maken tijdens het gesprek, mits de lichtomstandigheden dat toelaten. Zorg dan dat je de geïnterviewde vooraf vraagt of hij of zij akkoord gaat met publicatie van dat beeld.
Hoe lang zijn beeldrechten geldig?
Het auteursrecht op een foto geldt in Nederland tot 70 jaar na de dood van de maker. Voor journalistiek en redactioneel werk betekent dit dat vrijwel alle foto’s van levende fotografen beschermd zijn. Foto’s die als ‘vrij van rechten’ worden aangeboden, zijn dat soms alleen voor een specifieke periode of een specifiek gebruik. Lees de licentievoorwaarden altijd goed door voordat je een beeld publiceert.
Leave a Reply